וועלט'ס טעותים

שוין העכסט צייט מפרסם זיין פאר די וועלט אין וואספארא גרויסע טעות זי לעבט.

אבער נישט דאס זענען מיר אויסן אין דעם אשכול.

איך וויל דא אנהייבן א געשפרעך איבער פארשידענע זאכען וואס דער עולם-גולם לעבט אין א טעות, אדער צוליב חסרון ידיעה, אין אנדערע ווערטער: מען ווייסט פשוט נישט אנדערש. אדער איז מען פשוט אזוי איינגעוואוינט צו רעדן און טראכטן און מען וויל נישט טוישן.

איך וועל אנהייבן מיט איין נארישע דוגמא וואס איז מיר לעצטנס בייגעפאלן, און איר זאלט משלים זיין די איבריגע:

1. די ווארט שמש. וויאזוי זאגט איר דאס ארויס?

רוב וועלט זאגט עס אזוי: שאמעס (יא, איך ווייס, עס איז אפילו דא אזא ניק אויף היידפארק).

אבער לעניית דעתי קומט עס מיט א שׁין ימנית צום סוף. שַׁמֶשׁ אדער מְשַׁמֵשׁ.

עס איז פונעם יסוד פון השתמשות. און דער סי"ן שמאלית קומט כלל נישט אריין אינעם געשעפט.

כ'האב נישט יעצט קיין צייט וועל איך זיך באגעניגן מיט עפענען דעם אשכול און לייגן דעם איינעם דוגמא, אבער עוד חזון למועד, צענדליגער וועלט'ס-טעותים וואס דרייען זיך ביי מיר אין קאפ (דערפאר בין איך אזוי דיזי..).

איך האב אמאל געהערט בשם הרב דאמב , דריי טעותים איז דא וואס מענטשן מאכן מיטן הברה:

1, כגון, מענטשן זאגגן דאס ארויס, "קעגאן". בעת דער ריכטיגע הברה איז "קעגאווען" מיינט צו זאגן= "אזויווי די קאליר".

2. אפוטרופוס, מענשטן זאגן דאס ארויס, "אפיטראפעס". בעת דער ריכטיגער הברה איז "א פוטער פוס" מיינט צו זאגן = "א נאכפאלגער פונעם טאטן לגבי דעם קינד".

3. אויף דער רגע קען איך מיך נישט דערמאנען...

גוט שבת

פונקט ווי מ'זאגט כאלעמויעד (חול-המועד) און יענקעל (יעקב)

!

Menchele instead of Mench

The same with "Krishma" instead of "Krias Shma"

איך ווייס נישט וואס עס איז געשען צו מיר, אבער איך באמערק הערשט יעצט דעם גאנצן געשפרעך דא... איך האב נישט אפילו באמערקט אז איינער זאל האבן בכלל צוגעשריבן דא די גאנצע וואך... וואו בין איך???

1. אפוטרופוס איז צוזאמגעשטעלט פון צוויי גריכישע ווערטער: פטר=טאטע [פאטער. FATHER] פוס=קינד [אפשר ווייל זיי דרייען זיך אונטער די פיס... אדער פון לשון יוצאי חלציך... יוצאי ירכיך].

2. איך וויל צולייגן א וועלט'ס טעות וואס מאכט זיך מיינסטענס ביי פרויען און קליינע קינדער:

ווען מען זאגט "ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד" ביי קריאת שמע לייגט מען דעם צווייטן פינגער אויף די מויל... ווי גלייך דאס וואלט געווען הלכה למשה מסיני, און ווי גלייך מען וועט נישט געדענקן דאס צו זאגען שטיל נאר אויב מען וועט מאכן מיט די פינגער א פת"ח שי"ן שַא...

לייגן די האנט אויף די אויגן ביי "שמע ישראל" שטייט אין די גמרא, אבער לייגן די פינגער אויף די מויל ביי "ברוך שם" שטאמט פון די קינדערגארטן רבי און טיטשער וואס האט געוואלט צייגן פאר די קינדער אז מען ברויך דאס זאגען שטיל... און מען קען זען אסאך ערוואקסענע וואס זענען דאס נאכנישט אויסגעוואקסן.

בין איך גערעכט מיט דעם?

u ppl r so fonny[בילד – נישט אפגעהיט]

איך מיין דער עוילעם פארשטייט נישט אזוי די שאלע. כעל עס פארבירן מאסבער צו זיין.
די אלע ווערטער:
קרישמע
כאלעמויד
יאנטעף וכו'
זענען נישט קיין וועלטס טעאיסעם, עס איז נישט מער און נישט ווייניגער ווי צוזאמענגעכאפטע ווערטער.

זיין פראגע איז ווי לעמשעל:
שאלעשידעס (נישט פארוואס מ'האט עס צוזאמען געכאפט) עס קומט דאך ארגינאל סידעשלישיס (סעודה שלישית) און פארוואס האט דאס די וועלט פארדרייט אויף שאלעשידעס (שלש סעודות)???

אויך מיר א קאשע זארעעח, וואס דען ווילסטו מען זאל זאגן 'סידעשלישית'???, און וויאזוי וואלט מען גערופן די קאסטום מעיד בילקעלעך 'סידעשעלישיתבילקעלע'??? עה ס'האט נישט קיין פשט.

און בכלל, דער גערוך, דער ניגון, דער מצב, אלעס שטימט נאר מיט 'שאלעשידעס', מיט 'סידעשלישית' פאלט אוועק דאס גאנצע חן........

[בילד – נישט אפגעהיט]
גוט פארענפערט די קאשע

אבער כא'נאר געוואלט אביסל מער מאסביר זיין דעם כאשעוון ארענדאר'ס בויך דריקענישן מיט די "וועלט'ס טעאיסעם"

נישט אז דער עוילעם זאל יעדער אנקומען מיט אנדערע צוזאמענגעכאפטע ווערטער, דער מיט קרישמע, דער מיט שעמענעסראע, דער אנדערער מיט לעיכעמישנע א.א.וו.

כ'האב אמאל געהערט פון א קלוגן איד, א מבין אויף נגינה. האט ער געזאגט זאגט ער:

די ניגון פון "אתה עייייכאאאאאאאאאד ושמך אחד" פאסט אזוי גוט צו שלש סעודות צייט ווי די ניגון פון "המלך" פאסט צו ראש השנה.

אין דעם קליינעם דריי, דעם קנייטש פון אתה "אחד"... ליגט שוין דער גאנצער טשאלענט מיט די מעלאנע און די נאכמיטאג שלאף...

די מעלאנע אויכעט, הממממ... דאס ווייס איך נישט, אבער די 'אייער צוויבל' שיינט זיכער ארויס פונעם נוסח.

ס'מיז אזוי זיין בעהעכרעכ. ווייל ווינטער ווען עס איז נישט דא קיין מעלאנע שפירן מיר דאך נישט קיין אינטערשייד.
ואלא מאי?
די אייער צוויבל

יא, און לאו דוקא די אייער צוויבל, ס'מיינט אויך די לעבער און ביי טייל אויך די טאמעטא אין די זייט, בקיצור די גאנצע מיקס.

יענטאאש און ר' זרח;

א גריס פון די שבת'דיגע טשאלענט! (ביי אונז אין די קרעמער פאמיליע קארגט מען שבת די טשאלענט אזוי האט מען די זכיה צו עסן דערפון אום זונטאג).

איר קענט זיך שוין אליין פארשטעלן וועלכע 'אתה אחד' איך וועל היינט ביי מנחה זינגען...

ביזט טאקע אתה אחד...
וער וויל דען נאך מאנטאג פילן א זונטאג'דיגן טעם?
אתה אחד...

ענדזשוי דעם קלעפיקן אלטן טשולענט פון וועלעכן איך האב שוין פיל געשריבן אין אן אלטן אשכול, דאכט זיך דער קעפל דארט איז 'טאליבאנער און להבדיל אידישע קינדער', אזוי 'מיין' איך, איך בין נישט זיכער.

איך האב געהערט נאך זאגן בשם דעם ערשטן בעלזער רב אז די וועלט האט א טעות מען זאגט אז ווען מען דערציילט מוצאי שבת א מעשה פון געלט פונעם בעל שם טוב איז עס א סגולה פאר פרנסה

האט ער געזאגט אז עס מיז נישט זיין מוצאי שבת עס קען זיין א גאנצע וואך
און עס מיז נישט זיין פון פון געלט עס קען זיין סיי וועלעכע מעשה
און עס מיז נישט זיין פונעם בעל שם טוב עס קען זיין סיי וועלעכע צדיק

איך ווייס נישט אויב ס'איז א וועלטס טעות, אדער סתם א נער'ישע געוואוינהייט.

איר האט געבארגט עפעס פונעם שכן, לאמיר זאגען למשל א שעפ-לעפל. ווען איר געט עס צוריק זאגט איר א העפליכען ישר כח (אדער 'שקויעך'.)

איז אזוי, ס'דא מענטשען וואס וועלן ענטפערן "זייער גערן" אד"ג. דעס איז פארשטענדליך, ער וויל אייך ווייזן אז ער האט הנאה געהאט אייך צו טוהן א טובה, און איר זאלט אייך נישט שעמען צו בעטן נאכאמאל ווייל ער טוהט עס זייער גערן.

ווידעראום איז דא וואס ענטפערן "נישטא פארוואס". און דאס באדערט מיר. וואס הייסט נישטא פארוואס? האסט דאך מיר געבארגט דעם שעפ-לעפל איך האב עס געניצט , כ'האב הנאה געהאט דערפון און איך באדאנק מיך נאך דערפאר, וואס איז דאס נישטא פארוואס?

איך האב אמאל געהערט פון אן עלטערער איד (איך ווייס נישט צו ער איז טאקע אלט, אבער ער האט געהאט א ווייסע בארד) ווען כ'האב אים געזאגט ישר כח, מסתמא האט ער געהאלטן אפען די טיר פאר מיר, האט ער גענטפערט "ס'איז דא פארוואס". דאס איז די ריכטגע וועג, ממנו ילמדו וכן יעשו!

פעדעקס
[בילד – נישט אפגעהיט]
שערקויעך (ס'דא פארוואס???...)

פעדעקס שרייבט: דאס באדערט מיך.

דאס דארף מען זאגען מיט די ניגון פון זעמל "דאס באדערט מיך"...

אגב, אין ענגליש זאגט מען: טענק יו. און דער אנדערער ענטפערט "מיי פלעזשער". דאס איז מסתמא אזא בחינה ווי "זייער גערן".

און וואס איז ווען מ'ענטפערט "יו וועלקאם"?

ווייס איך טאקע נישט. נא, ענגליש-קענער העלפט ארויס דא.

נאך אפאר קינדערישע טעותים:

נער הייתי וגם זקנתי. דוכט זיך מיר אז ס'שטייט "גם" נישט "וגם".

רגזו ואל תחטאו אמרו בלבבכם ועל משכבכם. מ'דארף זאגן "על" נישט "ועל". אסאך קינדער זאגן דא אויך דעם איבריגן ו.

קוקט ארויף אינעם ווייבער שול ביי קדושה וועט איר זען אז די פרויען בוקן זיך ביי ברוך כבוד ה' ממקומו.

שלמה זלמן

ערעב זארעכ;

איך האב געזעהן ערגעץ ציברענגען בשם די משמרת שלום, א טעם פארוואס מ'רופט שלוש סעודות שלוש סעודות און נישט סודה שלישית, אויסער די טעם פון 'יענטאאש' וואס איז אויך זייער א גיטע טעם.

וז"ל בערך, ובמשמרת שלום כתב; .....וסעודה ג' הוא כנגד יעקב אבינו עליו השלום הוא בחיר האבות, והוא כלול מב' הסעודות, ע"כ נקרא בפי העולם שלוש סעודות וכו'.

איך האב געזוכט א משמרת שלום, אבער אין מיין בית המדרש איז נאר געווען אויף יו"ד, סא איך נעם נישט קיין אחריות אויף דעם.

מערקווירדיג ווי ס'פאלט מיר יעצט ביי.

מענשטן זאגן: וואו וואוינט יענקל?
דארט, "אריין די קארנער".

א מאדנער טעות, די ווארט "אריין די קארנער" שטאמט פון דעם ענגלישן פראז "around the corner" עס איז פאלט אויפגעכאפט געווארן ביי די וויליבורגער ענגליש רעדענדע.

"ארום די קארנער" איז די ריכטיגע אפטייטש. סארי די ווינקל

פליז קראס מיך (דער ראצפערטער זצ"ל פלעגט מוחה זיין דערויף, ווייל א קראס איז א צלם).

וויאזוי זאגט מען ביי הלל מלפני אדון חולי ארץ מלפני אלוק די לעצטע אות פון די אויבערשטערס נאמען זאגט רוב עולם מיט א ה מען דארף עס זאגן מיט א א' אזוי ווי מען זאגט מגביה וואס די לעצטע אות הערט זיך ווי א א' די סיבה דערפאר איז ווייל עס איז דא א דגש און די ה'

הא מנא לך?

מגביה שפלים ברויך מען אויך זאגען דעם לעצטן ה' ווי א ה' און נישט ווי אן א'.

אדער געדענק איך שוין נישט וואס מיין 'גיטע' אלעף רבי האט מיר געלערנט


[בילד – נישט אפגעהיט]

דיין גיטע אלעף רעבע איז געווען א גרויסע מינארעץ ווייל א ה' מיט א דגש זאגט מען אזוי ווי א א'

רעד נישט אויף מיין רבי. אפשר געדענק איך פשוט נישט. אדער האט מען ביי אונז נישט געלערנט אזוי ווייט דקדוק.

איבערקוקענדיג דיין פאספארט, מערק איך אז דו וואוינסט אין מאה שערים.

אפשר וועגן דעם זאגסטו א "אלף" אנשטאט א "הא". אזוי ווי אונזער אלטער ידיד ר' גמזו פלעגט צו רעדן.

...גיי ארויף די "סטעפסעס"

סטעפ= לשון יחיד
סטעפס= לשון רבים
סטעפסעס= לשון משוגעים


בכלל דער ווארט סטעפס פאר שטיגן\טרעפ ווערט נישט באנוצט אין ענגליש, נאר סטעירס stairs.

לאווע דימאלקע
=מלוה מלכה